Magnifica Humanitas

Rerum Novarum

Op 15 mei 1891, op Hemelvaart, publiceerde paus Leo XIII zijn encycliek Rerum Novarum of over ‘de nieuwe dingen’. De nieuwe dingen waarover hij sprak waren de gevolgen van de industriële revolutie. Voor het eerst in de geschiedenis stond het arbeidersvraagstuk centraal in de kerk. Deze encycliek betekende de aanzet voor de Christelijke Arbeidersbeweging in België. Uitgangspunten van het pauselijk schrijven waren een rechtvaardig loon, het recht op eigendom en solidariteit met de zwakkeren. De encycliek bevat kritiek tegenover een ongebreideld kapitalisme en veroordeelt tegelijkertijd het marxistisch socialisme. Met zijn uiteenzetting over overheid, industrie en arbeid leidde Leo XIII de katholieke kerk het industriële tijdperk binnen.

Schitterende menselijkheid

Zo wil de huidige paus Leo XIV met zijn encycliek ‘Magnifica Humanitas’ de kerk en de samenleving voorbereiden op het aanstormende tijdperk van de Artificiële Intelligentie (AI). Artificiële Intelligentie of afgekort AI zullen de ‘nieuwe dingen’ in de 21^ste en waarschijnlijk ook in de 22^ste eeuw bepalen. Encyclieken krijgen als titel de eerste twee woorden van de Latijnse versie mee, in dit geval Magnifica Humanitas, wat zowel “schitterende mensheid” als “schitterende menselijkheid” betekent. De voorstelling van de encycliek gebeurde door de paus zelf op Pinkstermaandag 25 mei 2026. Ook dit is een primeur. Voordien deden kardinalen of persverantwoordelijken dat.

Silicon Valley

Ook AI-onderzoeker Christopher Olah was als gastspreker aanwezig op deze persconferentie. Hij is medeoprichter van Anthropic, één van de belangrijkste AI-bedrijven in Silicon Valley (USA), dat ijvert voor de ontwikkeling van AI volgens ethische normen en een veilig gebruik ervan. Zo kondigde Anthropic in april 2026 aan dat het zijn nieuwe AI-technologie Mythos voorlopig nog niet publiekelijk beschikbaar maakt. Het model is zo krachtig dat het volgens het bedrijf verstrekkende veiligheidsrisico’s met zich meebrengt, onder meer in de financiële sector.

Ethische regels

Ook weigerde Anthropic onlangs om het Amerikaanse ministerie van Defensie toegang te geven tot hun AI-technologie zonder strikte regelgeving en kwam daarmee in conflict met president Trump, die alle federale agentschappen opdroeg om te stoppen met het gebruik van de AI-technologie van Anthropic, die hij bestempelde als “woke”. Ondanks dit conflict zocht de Amerikaanse regering in april 2026 toch de dialoog op om een mogelijke samenwerking rond hun krachtige AI-modellen, zoals Mythos, te bespreken. Deze ontmoeting is opmerkelijk, omdat Anthropic door president Trump juist in de ban werd gedaan omdat het bedrijf wilde vasthouden aan strenge ethische regels.

Vance en co

Eveneens paus Leo XIV pleit voor duidelijke ethische regels en wetgeving rond het menselijk gebruik van AI. Vandaar dat de krant ‘De Standaard’ op 25 mei op zijn website kopte: “Paus Leo stelt in encycliek rake vragen over AI en technologie – wat Vance en co. niet graag zullen horen.”

Immers voor paus Leo XIV is de kerkelijke moraal veel ruimer dan enkel en alleen het nadenken over seksualiteit, abortus of euthanasie. Op zijn terugreis van Afrika antwoordde de paus op een vraag van een journalist over homoseksualiteit het volgende: “De kerkelijke moraal wordt te vaak verengd tot ‘seksualiteit’. Maar dit is slechts een heel klein deel van de kerkelijke moraal. De kerkelijke moraal gaat ook over rechtvaardigheid, vrede, armoede, herverdeling, gezondheidszorg. Op deze aspecten van de kerkelijke moraal heb ik op mijn reis in Afrika de nadruk willen leggen en uitspraken willen doen; vandaar mijn vredesboodschap.” 

Vredesboodschap

Deze vredesboodschap kwam ook terug in de voorstelling van de encycliek met de pauselijke uitspraak: “We moeten AI ontwapenen en voorkomen dat het ons gaat overheersen.” Het uitgangspunt van de paus is dat technologie niet een kracht is die ‘inherent slecht’ is of ‘vijandig staat tegenover de mensheid’. Maar technologie is nooit neutraal, ‘want het neemt de kenmerken over van diegenen die het ontwikkelen, financieren, regulieren en gebruiken’. Zo kan AI, ‘die steeds meer geconcentreerd raakt in steeds minder handen’, leiden tot machtsconcentratie, machtsmisbruik en uiteindelijk tot sociale onrechtvaardigheid en de schending van de menselijke waardigheid. Terwijl de mens geschapen is om evenbeeld te zijn van een liefdevolle Drie-Ene God.

Revolutionaire ontwikkeling in goede banen leiden

Paus Leo XIV is niet de eerste paus die zich met AI bezighoudt. In 2024 waarschuwde zijn voorganger paus Franciscus tijdens de G7 in Zuid-Italië voor de gevaren van kunstmatige intelligentie zonder regelgeving en riep hij op tot een ethisch gebruik van de nieuwe technologie. Zes jaar voor de lancering van ChatGPT begon het Vaticaan zich al voor AI te interesseren en werd een uitvoerige dialoog opgezet met bedrijven in Silicon Valley. Ook op verzoek van sommige van die bedrijven in de VS zelf, die de enorme impact van AI zagen aankomen en niet goed wisten hoe ze deze revolutionaire ontwikkeling in goede banen moesten leiden.

De katholieke kerk en menselijke waardigheid

In zijn encycliek bespreekt de paus een reeks sociale domeinen die door AI fundamenteel zullen veranderen: werk, onderwijs, gezondheidszorg, democratie, vrijheid, oorlogsvoeringen, migratie … Het is belangrijk dat de katholieke kerk meer dan ooit zijn stem laat horen in de samenleving als het gaat over menselijke waardigheid, vrede en rechtvaardigheid voor iedereen. Een grondige lezing en bestudering van deze encycliek is aanbevelenswaardig voor allen die zich interesseren in artificiële intelligentie en de ingrijpende maatschappelijke gevolgen ervan.

Ruddy Pareyns, mei 2026